از: مهندس خشایار شکیبی
مقدمه
در فصل تابستان این استمداد در مورد استخرهای شنای روباز وجود دارد که ضمن استحصال گرمای خورشیدی برای گرمایش آب ترفندهای مناسب برای افراد و رهایی آنها از گرمای تابستان باشد هزینه ساخت و تعمیر و نگهداری استخرهای روباز هزینه قابل توجهی به بودجه خانوار تحمیل کرده و باید با استفاده از شیوه های مختلف درصد کاهش هزینه های جاری تعمیر و نگهداری مصرف کمتر آب و مواد گندزدا و همچنین گرم نگه داشتن طولانی مدت آب استخر بود. مضافا اینکه به شرط داشتن امکانات گرمایشی مناسب میتوان شرایط آب استخر را مدت زمان طولانی تری در حد قابل قبول نگه داشت که با این کار عملا مدت زمان استفاده از آن را گسترش داده و
همچنین با ایجاد شرایط گرمایشی مناسب استفاده کنندگان لذت و بهره بیشتری خواهند برد و این دو امر موجبات بهره وری بیشتر از استخر را فراهم می آورند.
در این بین استفاده از گرمای خورشید برای گرم کردن آب استخر یک گزینه مناسب به حساب می آید که میتوان با این انرژی پاک و رایگان علاوه بر گرم کردن استخر در کاهش هزینه های استخر نیز اقدام فوق العاده چشمگیری انجام داد.
در این نوشته سعی شده است که راه های کاهش هزینه های استخر و به طور اخص استفاده از انرژی خورشیدی برای گرم کردن آب استخر مورد بررسی قرار گیرد.
بهینه سازی پالایش و گردش آب استخر
با عنایت به مطالعه ای که توسط مرکز بهینه سازی انرژی دانشگاه آتلانتیک فلوریدا انجام پذیرفته، صاحبان استخر بواسطه استفاده از پمپ های کوچکتر و پربازده تری که در مدت زمان کمتری نیز کار میکنند قادر خواهند بود صرفه جویی شایانی در مصرف انرژی انجام بدهند در این مطالعه ۱۳۰ استخر مورد بررسی قرار گرفته و برخی از صاحبان استخر مدعی شده اند که با رعایت دو روش پیشنهادی به میزان ۱۵ درصد در هزینه پمپاژ استخر صرفه جویی بعمل آمده است.
برآورد اندازه صحیح پمپ
عموما مالکین استخر زمانی که پمپ بسیار فرسوده شده و یا اینکه دیگر قابل تعمیر نباشد اقدام به تعویض آن و نصب یک پمپ بزرگتر میکنند و اینکار را با این تفکر انجام میدهند که پمپ بزرگتر لزوماً بهتر نیز میباشد اما باید گفت پمپ جدید میزان هزینه های پمپاژ و تعمیر نگهداری را به مقدار قابل ملاحظه ای افزایش میدهد برای تعیین اندازه صحیح پمپ باید از نمودارهای ارائه شده توسط سازنده پمپ استفاده نمود که در آن مشخصات هیدرولیکی پمپ با دو عامل مهم مشخصات طول لوله کشی (هد) و جریان آب (دبی) همسنج شده است مطالعه فلوریدا نشان میدهد که عموما پمپهایی با قدرت ۷/۵ اسب و کمتر برای استخر منازل مناسب بوده و با کاهش مقاومت هیدرولیکی سیستم گردش آب امکان دسترسی به این مهم فراهم میشود که به این جهت میتوان از سه روش زیر بهره جست:
- جایگزینی فیلتر بزرگتر ( با دبی اسمی حداکثر ۵۰ درصد بیشتر از دبی جریان طراحی استخر)
- افزایش قطر لوله و یا کاهش طول لوله کشی
- تعویض زانوییهای ۹۰ درجه با زانویی های 45 درجه و با استفاده از لولههای منعطف
استفاده از سه روش یاد شده میتواند حداکثر به میزان ۴۰ درصد مصرف برق پمپ را کاهش بدهد گردش آب روش دیگر کاهش مصرف برق پمپ کوتاه کردن مدت زمان کاری پمپ میباشد اغلب اوقات پمپهای استخر بیش از مدت زمان مورد نیاز کار میکنند گردش آب استخر باعث مطلوب ماندن و همچنین ثبات خواص شیمیایی آب استخر میشود در طی مدت زمانی که آب استخر به گردش درمیآید مواد گندزدا به آن اضافه شده و باعث میشود که ترکیب شیمیایی مطلوب استخر با حداقل گردش روزانه ثابت باقی بماند. در ثانی در طی گردش آب استخر از داخل فیلتر عبور میکند که به سبب جذب مواد زاید باعث میشود تا حد مجاز آلایندگی ناشی از مواد حل
شده زاید در آب رعایت شود. برای نیل به این هدف به هیچ عنوان لزومی مبنی بر چندین بار گردش کامل آب در طول یک روز وجود نداشته و در صورت انجام چنین کاری در واقع آب نسبتا تمیز چندین بار به چرخش درآمده است. گردش کامل آب استخر بین ۶ تا ۱۲ ساعت به طول میانجامد اما با استفاده از تمهیداتی که در ادامه توضیح داده میشود، میتوان مدت زمان فوق را طولانیتر کرد. اکثر مواد زاید حل شده در آب استخر بر روی آن شناور شده و یا اینکه ته نشین میشوند که با استفاده از یک کفاب روب و یا لجن کش میتوان مواد فوق را از آب استخر زدوده و در واقع کار پالایش و در پیرو آن مدت زمان کارکرد پمپ را کاهش داد. در اینصورت، پس از مدت زمان حدود یک ساعت، اگر پمپ به کار خود ادامه بدهد در واقع اکثر توان آن به واسطه گردش آب نسبتا تمیز به هدر رفته و در کیفیت آب بهبود بسیار کمی مشاهده میشود
علاوه بر موارد بیان شده، گردش طولانیتر لزوماً به معنی کاهش رشد جلبک نبوده و با استفاده از مواد گندزدا و شیمیایی مناسب و برس کشیدن منظم بر کف و دیوارههای استخر میتوان با رشد جلبک مقابله کرد که این دو روش کاراتر نیز میباشند مطالعه طور میانگین نشان داده است که اکثر صاحبان استخر علیرغم اینکه
مدت زمان کاری پمپ (گردش) خود را به ۳ ساعت تقلیل دادند با استفاده از توصیههای بیان شده، هنوز از کیفیت آب استخر ابراز رضایت کردهاند. با استفاده از روشهای فوق، به طور میانگین، در هزینه برق مصرفی پمپ به میزان ۶۰ درصد صرفه جویی بعمل آمده و به شرط استفاده از پمپ کوچکتر این رقم به ۷۵ درصد خواهد رسید.
آخرین روش که بسیار جالب نیز میباشد، استفاده از یک زمان سنج دقیق برای کنترل چرخه کاری پمپ بوده که در این روش بواسطه استفاده از یک زمان سنج دقیق، پمپ طی روز در بازههای زمانی کوتاه مدت چندین بار روشن شده و در نتیجه سیستم گردش آب فعال میشود. به عنوان مثال اگر در طول شبانه روز، پمپ به طور مستمر به مدت ۳ ساعت کار کند در طی ۲۱ ساعت باقیمانده به سبب عدم کارکرد سیستم بالایش، آب کیفیت خود را از دست داده و هرچه به پایان مدت زمان فوق نزدیک میشویم، کیفیت آب نیز نامناسبتر خواهد شود اما با استفاده از روش زمانی، به سبب اینکه سیستم بالایش در چند نوبت کوتاه مدت فعال میشود، آب استخر شفافیت و کیفیت مطلوب خود را حفظ خواهد کرد.
خلاصه چند توصیه مهم
صاحبین استخرها با به کار بردن راهکارهای زیر میتوانند صرفه جویی مالی شایانی حاصل کنند:
- استفاده از کوچکترین پمپ و بزرگترین فیلتر مناسب و قابل قبول برای استخر
- به حداقل رساندن مقاومت هیدرولیکی سیستم گردش آب در هر کجا که مقدور باشد
- گردش آب استخر با استفاده از پمپ در کوتاه ترین مدت زمان قابل قبول. (کمتر از ۳ ساعت)
- نصب سیستم زمان سنج (تایمر)
در کنار تمام مطالب بیان شده باید گفت تمامی استخرها یکسان نبوده و عواملی همچون نیاز حرارتی و تصفیه آب استخر، وضعیت اقلیمی محل، اندازه و کیفیت سیستم گردش آب همگی در میزان صرفه جویی مالی بعمل آمده نقش کلیدی بر عهده خواهند داشت.
کاهش تلفات حرارتی و آب استخر
بیشترین تلفات حرارتی استخر از سطح آن انجام پذیرفته (در حدود ۹۵ درصد) که قسمت عمده آن به واسطه تبخیر سطحی و قسمت بسیار اندک آن به دلیل تشعشع میباشد. در این بین استفاده از روکش استخر موثرترین شیوه جلوگیری از اتلافات حرارتی استخر بوده که دلیل آن کاهش تبخیر آب استخر در زمان عدم استفاده از آن و همچنین کاهش تلفات حرارتی تشعشعی از سطح آن میباشد که این روکش قادر است به میزان ۳۰ تا ۵۰ درصد تلفات آب را کاهش بدهد. به ازای هر گالن آب ۸۰ درجه فارنهایتی که تبحیر میشود که حدود ۸۰۰۰ بی تی یو انرژی از استخر به هدر میرود که با کاهش تلفات آب استخر علاوه بر صرفه جویی انرژی و مصرف آبی که بقوع مییابند، در مصرف مواد نگهدارنده استخر نیز صرفه جویی شایانی صورت میپذیرد.
به شرط اینکه استخر از نوع روزواز باشد میتوان از پرتو افتاب نیز برای گرمایش استفاده کرد و در حدود ۷۵ تا ۸۵ درصد از پرتو تاییده شده بر سطح استخر صرف گرم کردن آب آن خواهد شد. استفاده از یک روکش حیلی ۲ که تحت عنوان روکش خورشیدی نیز شناخته میشود ارزانترین نوع روکش استخر است که تا کنون ساخته شده و به بازار عرضه شده است. این نوع از روکشها از نظر ظاهری همچون محافظهای حیادار نگهدارنده مواد میباشند. با این تفاوت که در آنها از شبکه پلاستیکی و یا UV ۲ سراسری استفاده شده است. همچنین برای کاربرد وسیعتر روکشهای ویلی آنها را از مواد بسیار محکم ساخته و از یک روکش سه لایه استفاده میکنند که برای پایین آن روکش ویلی و در بین این دو لایه ای نازک از یک ماده عایق انعطاف پذیر قرار میگیرد. استفاده از یک روکش شفاف میزان جذب انرژی خورشیدی را به میزان ۵ تا ۱۵ درصد و روکش کدر این مقدار را به ۲۰ تا ۴۰ درصد کاهش میدهد. البته این نکته را نیز نباید از یاد برد که روکشهای یاد شده را عموما در طول شب مورد استفاده قرار میدهند تا از اتلافات حرارتی سطح استخر در غیاب خورشید جلوگیری بعمل آورند. علاوه بر این روکشهای یاد شده باعث میشوند آب استخر در مدت زمان طولانی تری شفافیت و کیفیت مطلوب خود را حفظ کرده و همچنین به مواد ضدعفونی کننده و نگهدار کمتری احتیاج خواهد بود. طول عمر روکشهای یاد شده عموما بین ۳ تا ۵ سال و قیمت آنها در حدود ۲۰ تا ۶۰ سنت به ازای هر فوت مربع میباشد. با این وجود در موقع خرید این روکشها باید به نکاتی توجه داشت از جمله اینکه از طرف سازندگان آن دارای گارانتی حداقل دو ساله بوده و همچنین گسترترن و جمع کردن آن همراه بسته بندی و نگهداری آن در انبار با راحتی امکان پذیر باشد. البته سیستمهای مکانیکی وجود دارند که قابلیت باز و جمع کردن روکش بر روی استخر را با موتورهای الکتریکی و یا دسته محورهای دستی دارا هستند. نکته مهم دیگر اینکه در نصب استفاده و همچنین جمع کردن آنها کارخانه سازنده توصیهنامههایی به خریداران ارائه میدهد که باید از آنها پیروی کرد هرچند در عمل مشاهده میشود که چنین کاری توسط خریداران صورت نگرفته و با صدمات وارده به روکش مواجه میشوند که عمدهترین آنها پاره شدن زود هنگام این روکشها میباشد.
در کنار روکش میتوان به استفاده از بادشکن (حصار) اشاره داشت که دورتادور استخر نصب شده و موجات کاهش تبخیر سطحی، آسایش بیشتر استفاده کنندگان، خصوصاً تر شدن استخر و مصون ماندن از دید دیگران را موجب میشود. وزش بادی با سرعت 7 MPH بر روی سطح استخر موجب میشود تا میزان تلفات حرارتی از سطح استخر تا ۳۰۰ درصد افزایش پیدا کند. جنس باد شکن میتواند از فنس با پوشش گیاهی خزنده باشد که زیبایی دلپذیری به محوطه استخر خواهد داد. نکته مهم اینکه بلندی و نزدیکی این حصار به استخر باید به حدی باشد تا به نحو شایسته ای از وزش باد بر روی استخر جلوگیری بعمل آورده و همچنین در استفاده از پرتو و گرمای خورشیدی خللی وارد نیاورد.
گرم کردن پر بازده استخر
همواره به هنگام تهیه آبگرم کن جدید سعی بر اینست که از میان مدلهای مختلف آبگرم کن، پربازدهترین آنها انتخاب شود. برخی از سازندگان پمپهای حرارتی از مبدلهای حرارتی Desuperheater برای گرم کردن آب استخر بهره برده و برخی دیگر به طور مستقیم اقدام به ساخت پمپهای حرارتی خاص گرمایش آب استخر کرده اند که در هر دو مورد فوق با مشکل هزینه سرمایه گذاری اولیه بالا مواجه شدند. در کنار مورد آبگرم کن، راحتترین راه صرفه جویی انرژی اینست که ترموستات گرمکن آب استخر را در پایین ترین حد قابل قبول (حدود ۲۶ درجه ساتیگراد) به شرط عدم اختلال در احساس آسایش شناگران قرار داد. به ازای کاهش یک درجه از گرمای آب استخر به میزان ۵ تا ۱۰ درصد در کل انرژی گرمایشی آب استخر کاسته خواهد شد. به بیان دیگر با پایین آوردن درجه ترموستات و همچنین استفاده از روکش استخر کمک شایانی در جهت عدم اتلاف حرارتی سطح استخر و ابقای گرمای آب استخر انجام خواهد پذیرفت.
استخر خورشیدی
در زمانی که اقدامات لازم برای ابقای بیشتر گرمای استخر صورت پذیرفته باشد اما با این وجود هنوز در صورت حساب مالی گرمایشی استخر تغییر قابل ملاحظه ای مشاهده نشود استفاده از گرمکن خورشیدی برای گرم کردن آب استخر گزینه ای مناسب و سرمایه گذاری مطمئن به حساب می آید. سیستم های گرمکن خورشیدی استخر از نظر مالی یکی از پربازدهه ترین سیستم های خورشیدی به حساب می آیند. این سیستم ها نسبتا ساده بوده و همچون سایر سیستم های آبگرم کن استخر شامل لوله کشی، فیلتر، صافی و پمپ هستند که در این سیستم گردآورهای خورشیدی نیز به آن اضافه می شوند که در آنها آب خروجی از فیلتر بجای اینکه مستقیما به داخل استخر برگردانده شوند می توان برای خنک کردن آب استخر در شرایط آب و هوایی بسیار گرم و یا یپک حرارت در فصل تابستان استفاده کرد که این کار با گردش آب در داخل گردآور در طول شب انجام پذیرفته که در واقع گردآورهای به واسطه تشعشع، حرارت را به هوای نسبتا سرد محیط اطراف تحویل می دهند.
گردآور های استخر خورشیدی
از آنجایی که گردآورهای آبیگرم کن خورشیدی استخر در طول ماه های گرم سال که چگالی تابش خورشید و درجه حرارت هوا بالا است، کار می کنند لذا به اندود شیشه ای و عایق کاری احتیاج نداشته و همین عاملی می شود تا در مقایسه با آبیگرم کن های خورشیدی منازل ارزان تر بوده و از طراحی راحت تری نیز برخوردار باشند. معمولا گردآورهای فوق را از جنس پلاستیک نسبتا سنگین و یا پلاستیک های UV می سازند که علاوه بر به حداقل رساندن انبساط پنل ها در مقایسه با گردآورهای فلزی ارزان تر و سبک تر نیز می باشند. گردآورهای فلزی معمولا از لوله های مسی تشکیل یافته اند که بر روی یک صفحه تخت آلومینیومی قرار می گیرند. عیب عمده این سیستم ها اینست که استعداد خوردندگی و صدمات ناشی از انجماد آنها بالا بوده و این امکان وجود دارد که لوله های مسی یا کلر موجود در آب استخر به شرط اینکه مقدار Ph از ۷/۲ بیشتر باشد واکنش بدهند. همچنین مقدار زیاد یون های مس موجود در آب استخر که به صورت ذرات تیره رنگ غیر محلول هستند و باعث بر روی کف و دیواره های استخر نشسته و باعث تغییر رنگ آنها شوند که صرفا بواسطه خشک کردن، ساییدن و یا دوباره رنگ کردن بدنه استخر از بین می رود. به شرط اینکه میزان Ph از ۷/۲ بیشتر باشد مشکلات نامبرده شده خود را کمتر نشان می دهند.
میزان مساحت گردآورهای خورشیدی به عوامل گوناگونی وابسته است اما به عنوان یک قاعده سرانگشتی می توان گفت مساحت گردآورهای خورشیدی حداقل باید به اندازه نصف مساحت سطح استخر باشد. در شرایط اقلیمی نسبتا تابان با استفاده از حرارت مازاد گردآورهای می توان در طولانی تر کردن فصل شنا بهره برد و مدت فوق را بجای اینکه صرفا به فصل تابستان اختصاص داده باشد، به اواسط بهار تا اواسط پاییز گسترش داد. گردآورها را می توان در پشت بام و یا هر مکان دیگر نزدیک به استخر به شرط اینکه به طور شایسته ای رو به آفتاب باشد، نصب نمود. سمت و سوی بهینه گردآورها به سمت جنوب بوده و به شرط اینکه مساحت سطح مقطع گردآورهای در حدود ۷۵ درصد مساحت سطح استخر باشد می توان از سمت مغرب نیز استفاده نمود. سمت گیری گردآورها به سمت شرق به دلیل مدت زمان اندک تابش آفتاب و بی رمقی پرتو صبحگاهی مطلوب نمی باشد. در نهایت می توان گفت جانمایی و میزان زاویه گردآور در کارایی و بازدهی آنها بسیار مهم است. برای گرمایش در فصل تابستان میزان شیب گردآورندها باید برابری با عرض جغرافیایی محل استقرار منهای ۱۰ تا ۱۵ درجه باشد. در صورتیکه مکان مناسب برای نصب گردآورندها وجود نداشته باشد، به عنوان مثال پشت بام دارای شیب بسیار تند بوده و یا اینکه کاملا صاف باشد با افزایش مساحت گردآور می توان میزان حرارت و گرمای لازم جهت گرمایش استخر را مورد استحصال قرار داد. علاوه بر تمامی مواردی که تا کنون بیان شد یکی از مزایای جانبی گردآورهای نصب شده بر سقف ایست که به سبب جذب گرمای خورشیدی و همیشه گرم بودن آنها موجبات یخ زدن لوله های برودتی منزلی که گردآورها بر روی آن نصب شده اند فراهم می شود که بالطبع با صرف جوی مالی و انرژی همراه می باشد.
منبع: مجله تهویه مطبوع شماره 3
اگر شما هم مشتاق یادگیری تخصصی و حرفه ای دوره های تاسیسات مکانیکی با اساتیدی مجرب هستید میتوانید در دوره های تاسیسات مکانیکی شرکت کنید.









