تاسیسات بیماری زا

خطر باکتری لژیونلا را جدی بگیرید.

مقدمه

در مورد بیماری لژیونر که موجد آن باکتری لژیونلاست قبلاً مقالاتی در این مجله به چاپ رسیده اند، اما به رغم دائمی بودن خطر ابتلا به این بیماری و ارتباط مستقیم آن با سیستم های سرمایشی، ظاهراً موضوع از سوی دست اندرکاران تأسیسات در ایران چندان جدی تلقی نشده و متأسفانه در سرویس و نگهداری سیستم های تأسیساتی برنامه خاصی برای جلوگیری از تشکیل باکتری لژیونلا یا از بین بردن آن مشاهده نمی‌شود. شاید به لحاظ این که مقالات مربوط به بیماری لژیونر عمدتاً از منابع آمریکایی ترجمه می‌شوند این تصور ایجاد شده است که مسئله اصولاً مربوط به آن سرزمین است و به بقیه کشورها مربوط نمی شود. حال آنکه بیماری لژیونر به عنوان یک مشکل مرتبط با آب آلوده تأسیسات جنبه جهانی داشته و ایران نیز از آن در امان نیست.

“لژیونلوسیس” نام علمی بیماری لژیونر است که عامل آن یعنی باکتری “لژیونلا پنوموفیلا” از راه تنفس وارد ریه‌های شخص مستعد شده و او را مبتلا می‌سازد. باکتری لژیونلا خود انواع گوناگونی دارد که برخی از آنها موجد بیماری وحشتناک لژیونر شده و بقیه فقط سبب یک سرماخوردگی شدید یا نوعی آنفولانزا می‌شوند. شکل های متنوع این بیماری و عدم آگاهی اکثر مبتلایان و حتی بسیاری از پزشکان تخمین صحیح میزان شیوع آن را دشوار می‌سازد اما طبق برآورد مرکز کنترل بیماریها در ایالات متحده آمریکا (CDC) هر سال تا ۱۵ هزار نفر در آمریکا به این بیماری مبتلا می‌شوند که در مواردی به مرگ نیز منتهی می‌گردد. برای شناسایی این بیماری باید از تست های آزمایشگاهی خاص استفاده کرد که شامل تست خون، ادرار و خلط می شود. البته قابل اعتمادترین آنها آزمایش خلط است که اغلب بیمارستان های آمریکا امکانات آن را ندارند. اخیراً یک تست جدید ۱۵ دقیقه‌ای برای تشخیص یک نوع شایع بیماری لژیونر اعمال می‌شود که با سرعت موارد مثبت را معلوم می‌کند و این برای یافتن منشأ پیدایش بیماری و جلوگیری از گسترش آن کمک بزرگی است.
باکتری لژیونلا عمدتاً در آب یافت شده و آب گرم سیستم‌های لوله‌کشی، جکوزی، برج خنک‌کن، حمام و دستگاه‌های رطوبت‌زن، سیستم‌های تبخیری و همچنین فاضلاب محیطی خوبی برای تکثیر آن هستند. استعمال کلر یا باکتری‌کش‌ها برای میکروب‌زدایی آب آشامیدنی به کار می‌رود برای از بین بردن لژیونلا مؤثر نیست. البته این باکتری از طریق آشامیدن آب آلوده، به باکتری لژیونلا با شنا کردن و استحمام به شخص منتقل نمی‌شود بلکه عمده آن از طریق استنشاق ذرات آب حاوی باکتری به ریه‌های فرد مستعد وارد شده و او را مبتلا می‌سازد.

باکتری لژیونلا معمولاً در آب با دمای بین ۴۸ تا ۱۲۲ (۲۰ تا ۵۰) رشد می‌کند که محدوده دمایی مناسب برای تکثیر آن بین ۹۵ تا ۱۱۵ (۳۵ تا ۴۶) است. اما این باکتری در دمای ۱۳۱ (۵۵) از بین بردن آن بالا بردن دمای آب تا 140 (60) می باشد.

پیش از این در بسیاری از سیستم های سرمایش از کرومات به عنوان ماده بازدارنده خوردگی استفاده میشد که برای میکروارگانیزم ها تا حدودی سمی است ولی مغذی نیست. اما در طول دهه گذشته فسفر و نیتروژن به عنوان اساس تصفیه شیمیایی آب جایگزین کرومات شده اند که مواد مغذی خوبی برای میکروارگانیزم ها هستند و میتوانند به رشد لژیونلا کمک کنند.

برای ابتلا به بیماری لژیونر چهار شرط باید فراهم باشد:

• شخصی استعداد ابتلا به این بیماری را داشته باشد؛
• شخص مستعد ذرات آب حاوی نوع خاصی از باکتری لژیونلا را استنشاق کند؛

در تعیین محل استقرار برج خنک‌کن باید به جهت باد غالب توجه کرد و
برج را در جایی قرار داد که در مسیر جریان هوای تازه ورودی به داخل
ساختمان قرار نگیرد.

• آب سیستم باید حاوی سطوح بالایی از باکتری باشد؛
• به یا بخار آب آلوده به باکتری با عملکرد سیستم سرمایش پخش شود.

گرچه هیچ دستورالعمل رسمی توسط CDC منتشر نشده است، اما این سیستم سرمایش هیچگاه نباید به باکتری آلوده باشد و بدین منظور باید یک روش کنترل
میکروبیولوژیک در برنامه نگهداری سیستم اعمال شود. نگهداری دائمی کلر (یا برم در صورتی که pH آب بیش از ۷/۵ باشد) در آب به میزان ۱ تا ۲mg/l از باقیمانده آزاد کلر (FRC) شیوه مؤثری برای نابودی باکتری لژیونلا است. البته ممکن است مقادیر کمتر از این هم بر حسب اقتضا کافی باشد. اما مهم است که سراسر لوله کشی آب سیستم سرمایش، چیلرها و برج خنک‌کن تا حد مقدار کلر در تماس باشند. سالن‌های کور لوله‌ها و هر جای سیستم که آب در آن راکد می ماند
می‌تواند به سرعت سراسر مدار آب را مجدداً به باکتری آلوده کند.

همه میکروب‌کش‌های مورد استفاده در سیستم‌های سرمایش روی باکتری لژیونلا مؤثر نیستند؛ اما اکسیدان‌ها و برخی از غیر اکسیدان‌ها مؤثرند.
میکروب‌کش‌هایی مثل DBNPA (Dibromonitrilopropionamide) یا گلوتارالدئید و glutaraldehyde برای برنامه‌های کنترل میکروبیولوژیک بسیار مناسبند. البته استعمال از صحیح میکروب‌کش‌ها و تداوم وجود آنها در سیستم نیز بسیار حائز اهمیت است. آزمایش آب از نظر وجود لژیونلا تنها راه مؤثر برای تعیین میزان تأثیر یک برنامه میکروب‌کشی است.
چنانچه آزمایش وجود مقادیر زیادی از باکتری لژیونلا را در آب نشان داد باید روش را تغییر داد.
از جاهای بسیار مستعد برج خنک‌کن برای تجمع و تکثیر باکتری لژیونلا، لوله-گیرها هستند که باید مداوماً آنها را ضدعفونی کرد. آب‌انهای برج نیز باید طبق برنامه نگهداری مرتباً پاکسازی شوند. همچنین استفاده از ماسک تنفسی برای تکنسین‌های نگهداری، تأسیسات در جاهایی که با آب سیستم سروکار دارند حائزاهمیت است. باید دانست که سیگارت افراد جهت سله به بالا، کسانی که مقاومت بدنی آنها در برابر بیماریها کم است و آنهایی که از نارسایی های تنفسی رنج می برند بیشتر در معرض ابتلا به لژیونر هستند.

راهنمای حفاظت از برج خنک کن در برابر لژیونلا

در بین تمام اجزاء سیستم سرمایش که در معرض آلودگی به باکتری لژیونلا هستند، برج خنک کن به لحاظ این که در فضای باز قرار دارد از حساسیت ویژه ای
برخوردار است؛ به ویژه تکنسین های تأسیسات و کسانی که در جوار برج خنک کن کار می کنند باید بسیار مراقب باشند.

اگر شما کارفرما یا پیمانکار هستید برای به حداقل رساندن خطر ابتلای این قبیل افراد به بیماری لژیونر، باید موقع سرویس و نظافت برج خنک کن به ترتیب زیر عمل کنید:

۱- مبدل های برج را خاموش کنید؛
۲- شیرهای آب جریانی برج را باز کرده و پمپهای سیرکولاتور را به کار اندازید؛
۳- تمام درهای ورود هوای تازه ساختمان را که در محدوده ۳۰ متری برج خنک کن واقع شده اند ببندید؛
۴- مراقبت کنید که مقدار اولیه باقیمانده آزاد کلر (FRC) از حداقل ۵۰ppm یا ۵۰mg/L کمتر نشود؛
۵- بعد از اضافه کردن کلر ظرف ۱۵ دقیقه یک ماده معلق کننده به آب برج اضافه کنید تا کلر رسوب نکند؛
۶- مقدار باقیمانده آزاد کلر (FRC) را ۲۴ ساعت در حد ۱۰ppm نگه دارید؛
۷- سیستم را تخلیه و دوباره پر کنید؛

تداوم بازرسی سیستم می تواند از تشکیل و رشد
باکتری لژیونلا جلوگیری کند.

۸- مراحل ۴ و ۵ و ۶ را حداقل یکبار تکرار کنید تا لایه لجنی فوق رایت کاملاً شسته شود؛
۹- با استفاده از یک برس و شیلنگ آب تمام سطوح داخلی برج که آب در تماسند شامل تخت زیرین برج، صفحات واسط، افشان ها و رساله ها را کاملاً تمیز
۱۰- مقدار ppm ۱۰ (mg/L ۱) باقیمانده آزاد کلر (FRC) را برای مدت یک ساعت در مدار گردش دهید؛ بعد سیستم را بشوئید تا تمام رسوبات کاملاً پاک شوند؛
۱۱- سیستم را مجدداً با آب تمیز پر کرده و به سرویس برگردانید.

اما به طور کلی برای جلوگیری از بروز مشکلات مربوط به رشد و انتشار باکتری لژیونلا، به طراحان و پیمانکاران تأسیسات توصیه می شود:
۱- موقع تعیین محل استقرار برج خنک کن باید به جهت باد نسبت به ورودی های هوای تازه به ساختمان توجه داشته باشید و برج را در جایی بگذارید که در مسیر جریان هوای تازه ورودی به ساختمان قرار نگیرد.
۲- امر بازرسی و سرویس مداوم سیستم طبق برنامه را جدی تلقی نمایید تا از تشکیل و رشد باکتری جلوگیری شود.

منبع: مجله صنعت تاسیسات شماره 64

اگر شما هم مشتاق یادگیری تخصصی و حرفه ای دوره های تاسیسات مکانیکی با اساتیدی مجرب هستید میتوانید در دوره های تاسیسات مکانیکی شرکت کنید.