متره و برآورد در تاسیسات برقی و مکانیکی (5)

تاریخ انتشار: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴
بدون دیدگاه

منبع: ماهنامه مهندسی تاسیسات شماره 31

نویسنده: مهندس محمود دلنواز (دبیر سرویس متره و برآورد)

فهرست بها

در ایــران تشــکیلاتی بنــام ســازمان برنامــه و بودجــه (ســازمان مدیریــت و برنامه ریــزی) وظیفــه دارد تــا نــرخ تمــام مصالــح را بــه لحــاظ خریــد و دســتمزد و
هزینـه حمـل را در یکسـال بررسـی و در کتابچه هـای بــرای تمــام رشــته های عمرانــی تهیــه و در اختیــار پیمانــکاران اجرایــی قــرار دهــد.در تهیــه فهرســت بهــا، دفتــر فنــی ســازمان مدیریــت و برنامه ریــزی از روش متـره بـاز کنـکاش کـرده و قیمـت نسـبی هـر آیتـم را بـا توجـه بـه خریـد مصالـح و دسـتمزد نیـروی انسـانی و حمـل را در کتابچـه ای بـه نـام فهرسـت بهـا جمـع آوری و ارائــه مینماید.

در بخــش ســاختمان ســه جلــد فهرســت بهــای ابنیه,بــرق و مکانیــک وجــود دارد کــه مــا بــه دلیــل موضــوع درس بــا فهرســت بــرق و مکانیــک ادامــه میدهیم.

ابتــدا در فهرســت بــرق بیســت و هشــت فصـل وجـود دارد کـه:

فصـل اول تـا پنجـم مربـوط بـه چراغ هــا
ششــم الــی دهــم ســیم وکابــل و ملزومــات آنهــا
یازدهــم کلیــد و پریــز
دوازدهــم و ســیزدهم لوله کشــی بــرق
چهــارده الــی شــانزدهم وســایل تابلویـی
هفدهـم تا بیسـتم مولـد برق وترانس وخازن و شــبکه
فصل بیســت و یکــم الــی بیســت و هفتــم جریــان ضعیــف شــامل تلفــن, آیفــن, آنتــن, اعــام حریــق , مــا در ســاعت و صوتــی میباشــد
فصــل بیسـت و هشـتم وسـایل متفرقه

و فهرسـت مکانیک شــامل ســی وچهــار فصــل اســت کــه:

فصــل اول تــا ششـم انـواع لولـه کشـی زیـر بنایی
فصـل هفتـم الـی یازدهـم قطعـات مربـوط بـه لوله کشـی مثـل شـیرآلات و صافــی و…
فصــل دوازده الــی پانزدهــم منابــع تولیــد حرارتــی چــون دیــگ و متعلقــات مربوطــه آنهــا
فصــل شــانزدهم آبگرمکــن
هفدهــم الــی بیســت و هشــتم متعلقــات مربــوط بــه انتقــال حرارت هــای تولیــد شــده
فصــل بیســت ونهــم لــوازم بهداشــتی
فصــل ســی ام تجهیــزات آتش نشــانی
ســی و یکــم آشـپزخانه صنعتـی
فصـل سـی و دوم سـختی گیرهای سـیال
فصـل سـی و سـوم منابـع و مخـازن
فصـل ســی و چهــارم بســت ها و تکیه گاهــا
لازم بــه ذکــر اســت فصــل ســی و پنجـم مکانیـک و بیســت و نهــم بــرق مربوطــه کارهــای دســتمزدی اســت.

صورت وضعیت

هـر پیمانـکاری جهـت گـزارش مالـی فعالیتش در یک مـدت تعییـن شـده در قـرارداد مثـالا ماهانـه, اقـدام بـه نوشـتن فعالیتـش بـه منظـور دریافـت هزینه هـای انجــام شــده اش طبــق قــرارداد مینمایــد. بــرای ایــن منظـور ابتـدا ریـز متـره تهیـه و بـا آدرس دهـی دقیـق, تمــام فعالیت هــای انجــام داده اش در یــک مــاه را در ریــز متــره وارد, ســپس در برگــه خالصــه متــره جمــع ایــن ریــز متره هــا را بــا تفکیــک فصل هــا آورده و بــا اســتفاده از کتابچــه فهرســت بها ردیف هــای متــره را مشــخص مینمایــد. در هــر فهرســت بهــا در ســمت راسـت هـر آیتـم یـک عـدد شـش رقمـی وجـود داشـته که دو رقم سـمت راسـت معرف فصل ,دو رقم وسـط شـماره گـروه و دو رقـم سـمت راسـت شـماره ردیـف اســت, پــس از آن در برگــه خالصــه مالــی مقادیــر کارکــرد خالصــه متــره را وارد وســپس قیمــت واحــد هــر آیتــم را جلــوی ردیــف آن وارد و بــا ضــرب مقــدار در واحــد قیمــت و جمــع کــردن تمــام آیتم هــای آن,مبلـغ هـر فصـل بـه دسـت مـی آیـد. در ایـن مرحلـه ضرایــب قــرارداد را بــه مقادیــر فصــل ضــرب کــرده و مقـدار نهایـی را بدسـت میـاورد . مثـل 120211 کـه 12 شــماره فصــل 02 شــماره گــروه 11 شــماره زیــر گــروه اسـت.
ضرایبــی کــه معمــولا در صــورت وضعیــت اعمــال میگــردد بشــرح زیــر اســت:

ضریب ارتفاع:

چـون قراردادهـای اجرایـی بـرای یـک طبقـه و ارتفـاع سـه و نیـم متـر اسـت لـذا بـرای ارتفـاع بیشـتر از رابطـه زیـر اسـتفاده نمـوده و تـا چهـار رقـم اعشــار مقــدار آن را حســاب میکننــد.و در تمــام مقادیــر بغیــر از پایــکار اعمــال مینماینــد:

رابطــه محاســبه ضریــب ارتفــاع طبــق فرمــول زیــر اســت:

کــه در ایــن فرمــول H ارتفــاع ســاختمان اســت کــه از 3.5 متــر بیشــتر و تــا 10 متــر اســت. اگــر ارتفــاع ـساختمان از 10 متـر بـالا تـر باشـدQ ضریـب ارتفـاع
از ایــن رابطــه محاســبه میشــود:

در ایــن رابطــه H ارتفــاع از کــف تــا ســقف ســاختمان میباشــد.ضریب ارتفــاع تــا چهــار رقــم اعشــار در صــورت وضعیت هــا اعمــال میشــود.

ضریب طبقات

فهرست بها ردیف های هر فصل را بر اساس یک طبقــه روی زمیــن و یــک طبقــه زیــر زمیــن محاســبه نمـوده اسـت بنابرایـن بـرای طبقـات بالاتـر و پایین تـر از آنچـه کـه گفتـه شـد بـه دلیـل حمـل مصالـح وامـکان هـدر رفتــن آن, ســازمان برنامــه ضریبــی بــه عنــوان ضریــب طبقــات براســاس فرمــول زیــر بــرای پروژه هایــی کــه ایــن ضریــب در شــرایط خصوصــی آن درج شــده باشــد, در نظــر گرفتــه اســت:

کـه در ایـن رابطـه Pضریـب طبقـات 1F سـطح زیربنـای اولیـن طبقـه روی طبقـه همکـف 2Fسـطح زیـر بنـای دومیـن طبقـه روی طبقـه همکـف و….Fn سـطح زیـر بنـای طبقـه nام روی طبقـه همکـف همچنیـن 1Bسـطح زیـر بنـای اولیـن طبقـه زیـر طبقـه زیرزمیـن منفـی یـک 2Bاسـطح زیربنـای دومیـن زیـر زمیـن زیـر طبقـه منفـی یـک و… . Bmسطح بنای زیر زمین mام زیر طبقه منفی 1 است.
Sدر ایـن رابطـه مجموعـه سـطوح طبقـه اول الـی nام بـه اضافـه مجموعـه سـطوح زیـر زمیـن منفـی یـک الـی زیـر زمیـن mام اسـت.
ضریـب طبقـات بـا چهـار عـدد بعـد از اعشـار در صـورت وضعیت هایـی کـه در شـرایط خصوصـی قـراداد پیشبینـی شـده باشـد اعمـال میگـردد.

ضریب منطقه

تهیـه مصالـح و نیـروی انسـانی در هـر منطقـه نسـبت بـه تهـران کـه محـل تهیـه و گـردآوری قیمت هـای فهرسـت گران تــر بــوده و لــذا ســازمان مدیریــت و برنامــه ریــزی براســاس دوری و نزدیکــی پــروژه بــه تهــران اســت مســلما ضریبــی در نظــر گرفتــه اســت.

ضریب بالاسری

ضریـب بالاسـری عبـارت ازضریـب هزینـه هایـی کـه بـرای تمـام فعالیت هـای یـک پیمانـکار در پـروژه مشـترک بـوده و بـه همیـن دلیـل امـکان اختصـاص آیتـم و یـا ردیـف خاصـی در فهرسـت بها بـرای آنهـا وجـود نداشـته باشـد,درنظر گرفتـه میشـود . بنابرایـن ضریـب بالاسـری جهـت جبـران ایـن هزینه هـا کـه هزینـه بخشـی ازپرداخت هـا از جملـه هزینـه دفتـر مرکـزی, هزینـه مهندسـین دفتـر فنـی و دفتـر مرکـزی, هزینـه کرایـه دفتـر ,هزینـه کپـی و نوشـت افزار و ایـاب و ذهـاب ,هزینـه هـای اوراق مناقصـه و ضمانت نامـه مناقصه,کـه پیمانـکار ملـزم بـه پرداخـت ایـن هزینه هـا بـه صـورت غیـر مسـتقیم میباشـد در نظـر گرفتـه شـده اسـت. یـا به عبـارت دیگـر ایـن ضریـب بخشـی از هزینه هـای پـروژه اسـت کـه شـامل هزینـه هـای جـاری و سـود مجـری اسـت.

ضریب پیشنهادی پیمانکار

پیمانـکار پـس از بـه دسـت آوردن مبلـغ پـروژه از طریـق متـره بـاز یـا بسـته و اعمـال ضرایـب مربوطـه , بـه ایـن نتیجـه میرسـد کـه میتوانـد بـرای اجـرای ایـن طـرح بـا ضریبـی بـر بـرآورد کارفرمـا (اضافـه یـا شـاید کمتـر از بـرآورد) کار را انجــام دهد.اگــر ضریــب بدســت آورده بیشــتر باشــد پلــوس (plus) و اگــر ضریــب کمتــر باشــد مینــوس (minuse) ناميـده میشـود بـه ایـن ضریـب، ضریـب پیشـنهادی پیمانـکار گوینـد.

ضريب فصل (ضريب پيشنهادی جزء)

ضریـب فصـل از تقسـیم مبلـغ پیشـنهادی پیمانـکار بـرای هرفصـل بـه مبلـغ بـرآورد درج شـده در اوراق مناقصـه جهـت همـان فصـل محاسـبه میشـود.در مبلـغ پیشـنهادی پیمانـکار مـی بایسـت ایـن اعمـال بـرای تـک تـک فصـول نشـان داده اعمـال گـردد. بنابرایـن در جـدول پیشـنهاد قیمـت پیمانـکار سـه ضریـب وجـود دارد ,ضریـب فصـل بـرای اقـام پایـه, ضریـب فصـل بـرای اقـام سـتاره دار و ضریـب فصـل بـرای مجمـوع اقـام پایـه و سـتاره دار وجـود داشـته باشـد.

نحوه بدست آوردن ضریب پیشنهادی توسط پیمانکار:

پیمانــکار جهــت شــرکت در مناقصــه و پیشــنهاد قیمــت میبایســتی بــا توجــه بــه بــرآورد ارائــه شــده کارفرمــا پیشـنهاد خـود را کـه از طریـق متـره بـاز یـا بسـته بدسـت آورده، همـراه بـا ضریـب پیشـنهادی کـه ازطریـق زیـر بدسـت میآیـد را تحویـل کارفرمـا نمایـد.
اگـر پـروژه مفـروض دارای تعدیـل باشـد از رابطـه زیـر ضریـب تطبیـق را بـرای هـر فصـل بدسـت آورده و پـس از ضـرب ایـن ضریـب در مقـدار هـر فصـل بـا دیگـر فصـول کـه به همیـن طریـق بدسـت میآیـد جمـع و سـپس بـا قیمـت جدیدهـا جمـع کل را محاسـبه و در نهایـت رقـم بدسـت آمـده را بـر رقـم کارفرمـا تقسـیم و ضریـب بدسـت آمـده را ضریـب پیشـنهادی پیمانـکار مینامنـد.

ضریب صعوبت

در برخـی از قراردادهـای عمرانـی یـا غیـر عمرانـی جهـت اجـرای بعضـی از پروژه هـا بدلیـل شـرایط خـاص اجرایـی کارفرمـا در شـرایط خصوصـی ضریبـی بعنـوان ضریـب صعوبـت کار در نظـر میگیـرد کـه در تمـام بخش هـای اجـرا شـده در فصل هـای مختلـف اعمـال میگـردد. ماننـد کار در معـادن و یـا تونل هـا و…

ضریب تعدیل

نظــر بــه اینکــه قیمت هــای درج شــده در فهرســت پیوســت قــرارداد براســاس ســه ماهــه چهــارم ســال قبــل از قـرارداد توسـط گـروه فنـی سـازمان مدیریـت محاسـبه گردیـده و لـذا در زمـان اجـرای قـرار داد مسـلما دسـتمزدها افزایـش یافتـه اسـت و بایسـتی بـرای پیمانـکار در طـول اجـرای کار ایـن خسـارت جبـران گـردد، بنابرایـن کارفرمــا بــرای مــدت اجــرای کار پــروژه را شــامل تعدیــل اعـام مینمایـد. حـال ضریبـی کـه از ایـن طریـق بدسـت میآیــد طبــق رابطــه اعــام شــده در بخشــنامه ســازمان مدیریــت محاســبه در صــورت وضعیــت بصــورت ضریــب اعمــال میگــردد.

که در ایـن رابطـه ضریـب 0/95 بـرای شـرایطی اسـت کـه پیمانـکار نتوانـد در مـدت اجـرای کار در قـرارداد پـروژه را بــه اتمــام برســاند اعمــال میگــردد. و چنانچــه در مــدت قــرارداد، پــروژه تمــام گــردد 0/.5 بــه پیمانــکار پرداخــت میگــردد.

چند اصطلاح که بایستی بخاطر داشت:

مصالــح پایــکار:

مصالــح پایــکار بــه مصالحــی گفتــه میشــود کــه پیمانــکار جهــت انجــام پــروژه طبــق برنامــه زمانبنــدی مصــوب بــا تاییــد نظــارت خریــداری و در انبــار تجهیــز کارگاه طــوری انبــار مینماینــد کــه قابــل اندازه گیـری و شـمارش بـوده و بـا دسـتگاه نظـارت تاریـخ ورود و مقــدار مصالــح صورت جلســه میگــردد.
هنــگام تهیــه صــورت وضعیــت موقــت، مقــدار مصالــح پایــکار اندازه گیــری شــده و بــرای تقویــت پیمانــکار %70 قیمــت آن را کارفرمــا پرداخــت و مالکیــت مصالــح بــه کارفرمــا تعلــق میگیــرد. لازم بــه یادآوری اســت ضرایــب پــروژه نیــز در مبلــغ ریالــی پایــکار اعمــال میگــردد و نیــز ضریــب فصــل پایــکار کــه در تمامــی فهارســت بهــاء ماننـد جـدول زیـر در فصـل مربـوط بـه پایـکار نیـز اعمـال میگــردد. یادمــان باشــد قیمــت دســتمزد هــر آیتــم فهرســت بها بطــور حــدودی از جــدول پیوســت 1 مصالــح پایــکار قابــل تخمیــن اســت، مثــاً چــراغ فلورســنت %90 قیمــت چــراغ و %10 دســتمزد اســت چــرا کــه در پایــکار %70 قیمــت خریــد پرداخــت میشــود و پــس از نصــب قیمــت تهیــه و نصــب بــه پیمانــکار تعلــق میگیــرد.

ردیف های ستاره دار:

هنـگام اجـرای یـک پـروژه پیمانـکار بنـا بـه دسـتور کارفرمـا مجبـور بـه تهیـه و نصـب آیتمـی میگـردد کـه در فهرسـت بهـاء پیوسـت قـرارداد ردیفـی تعریـف نگردیـده اسـت در این صــورت پیمانــکار بایســتی بصــورت آنالیــز بهــا یعنــی قیمــت خریــد، دســتمزد و کرایــه حمــل و اســتهلاک ابــزار محاســبه و در انتهــای فصــل مربوطــه اضافــه نمــوده ردیـف آنـرا بصـورت سـتاره دار مشـخص نمایـد کـه بـه ایـن ردیف هــا ســتاره دار گوینــد. همچنیــن اگــر در فهرســت پیوسـت قـرار داد ردیفـی وجـود داشـته باشـد ولـی قیمـت نداشــته باشــد نیــر جــزء اقــام ســتاره دار اســت.
لازم اســت در ادامــه بحــث بــه مــاده 14 شــرایط عمومــی رجــوع نماییــم.

مـاده 14 – بـرآورد هزینـه اجـرای کار، مبلـغ پیمـان، مبلـغ اولیـه پیمـان، مبلـغ نهایـی پیمـان، ضریـب پیمـان، نـرخ پیمــان، مــدت پیمــان، مــدت اولیــه پیمــان، متوســط کارکـرد فرضـی ماهانـه، بـرآورد هزینـه اجـرای کار توسـط کارفرمـا محاسـبه و بـه عنـوان مبلـغ اولیـه پیمـان در اوراق مناقصــه قــرار میگیــرد.

الــف) مبلــغ اولیــه پیمــان هنــگام مبادلــه پیمــان، همــان مبلــغ درج شــده در مــاده 3 موافقتنامــه اســت کــه مبلــغ اولیــه پیمــان نامیــده میشــود.
ب) موافقتنامــه موادی اســت کــه پیوســت قــرارداد بــوده و نمونــه آن در انتهــای همیــن مطلــب نشــان داده شــده اسـت.
ج) مبلــغ نهایــی پیمــان، مبلــغ درج شــده در مــاده 3 موافقتنامــه و تغییــرات احتمالــی اســت کــه براســاس اســناد و مــدارک پیمــان، در آن ایجــاد میشــود.
د) ضریـب پیمـان، حاصـل تقسـیم مبلـغ اولیـه پیمـان بـه مبلـغ بـرآورد هزینـه اجـرای کار اسـت.
ه) نــرخ پیمــان، در مــورد هــر یــک ازاقــلام کار، عبــارت از بهــای واحــد آن قلــم کار در فهرســت بهــای منضــم بــه پیمــان بــا اعمــال ضریــب پیمــان و ضریب هــای پیشبینــی شـده در فهرسـت بها و مقادیر کار اسـت. در پیمان هایی کـه مشـتمل تعدیـل آحـاد بهـا هسـتند، نـرخ پیمـان، نـرخ محاســبه شــده بــه روش پیشــگفته، بــا اعمــال تعدیــل آحادبهــا، میباشــد.
و) متوســط کارکــرد فرضــی ماهانــه، عبــارت از حاصــل تقسـیم مبلـغ اولیـه پیمـان بـه مـدت اولیـه پیمـان اسـت.
ز) مــدت پیمــان یــا مــدت اجــرای کار، مــدت درج شــده دربنــد ب مــاده 4 موافقتنامــه و تغییــرات احتمالــی اســت کــه براســتناد مــاده 31 در آن ایجــاد میشــود.
لازم بــه یادآوریســت فــرم موافقتنامــه زیــر در تمــام قراردادهایــی کــه از طریــق مناقصــه انعقــاد میگــردد بایســتی پیوســت قــرارداد باشــد.